Zespół SGH w projekcie TransFormWork2 opublikował raport z badaniami i analizami dotyczącymi wdrożeń AI i jej wpływu na miejsca pracy i na dialog między pracodawcami i związkami zawodowymi.
Raport krajowy opiera się na danych pozyskanych z badania materiałów zastanych wytworzonych m.in. przez rząd, instytucje publiczne, partnerów społecznych (organizacje pracodawców i związki zawodowe).
Istotna była tu także analiza opracowań ośrodków analitycznych, analiza danych ilościowych dotyczących m.in. wpływu AI na miejsca pracy.
Istotnym źródłem danych były badania jakościowe przeprowadzone w formie wywiadów pogłębionych z pracownikami i menedżerami z pięciu sektorach państwa (sektor zdrowia i edukacji) i gospodarki (finanse, media, produkcja przemysłowa).
Raport zawiera analizę wybranych zjawisk, m.in.
- zasięg stosowania systemów AI w polskiej gospodarce,
- skala potencjalnego wpływu AI na miejsca pracy, w tym na wybrane zawody,
- skala i charakter obaw Polaków wobec AI,
- działania legislacyjne wokół AI,
- działania programowe, które realizowały centrale związkowe i organizacje pracodawców wobec zjawiska wprowadzania systemów AI w miejscach pracy,
- sytuacja w 5 wybranych sektorów gospodarki i państwa w zakresie wdrażania AI.
Raport zawiera elementy analizy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act), a także próby jego wprowadzenia w Polsce, do czego zobowiązany jest rząd. Przedstawiono udział organizacji związkowych i pracodawców w konsultacjach społecznych nad projektem ustawy o systemach sztucznej inteligencji, która to ustawa ma być właśnie formą wdrożenia rozporządzenia w Polsce.
Punktem wyjścia raportu jest stwierdzenie, że AI należy rozumieć jako kolejny etap długiej transformacji technologicznej, obejmującej wcześniejszą cyfryzację, automatyzację i robotyzację. Jednocześnie autorzy podkreślają, że generatywna sztuczna inteligencja ma charakter bardziej przełomowy niż wcześniejsze technologie, ponieważ może oddziaływać nie tylko na zadania rutynowe, ale także na pracę umysłową, analityczną i twórczą. W polskich warunkach pojawia się pytanie, czy AI stanie się impulsem rozwojowym, który pozwoli gospodarce zmniejszyć dystans wobec państw wysoko rozwiniętych, czy raczej pozostanie narzędziem wykorzystywanym głównie przez zagraniczne centra technologiczne i duże przedsiębiorstwa.
„Godna zaufania AI” – porozumienie europejskich związków zawodowych i organizacji pracodawców
W raporcie istotnym punktem odniesienia jest treść tzw. Porozumienia Ramowego Europejskich Partnerów Społecznych w sprawie cyfryzacji z 2020 r. Zawartły go m.in. BusinessEurope, organizacja europejskich pracodawców oraz Europejska Konfederacja Związków Zawodowych.
Zawiera ono rekomendację dla państw UE, która mówi o tym, że państwa wdrażając wszelkie ustawodawstwo narodowe dotyczące AI powinny gwarantować pracującym zachowanie zasady „kontroli człowieka nad algorytmami” i zasadę poszanowania godności ludzkiej osób pracujących.
Powyższe Porozumienie zawiera m.in. pojęcie „Godna zaufania AI”. W takim wypadku wdrażany w miejscu pracy system AI powinien posiadać trzy poniższe elementy:
• „system powinien być legalny, sprawiedliwy, przejrzysty, bezpieczny i pewny, zgodny ze wszystkimi obowiązującymi przepisami ustawowymi i wykonawczymi, a także z prawami podstawowymi i zasadami niedyskryminacji,
• powinien on przestrzegać uzgodnionych norm etycznych, zapewniając zgodność z prawami podstawowymi/człowieka UE, równości i innych zasad etycznych oraz,
• powinien być solidny i trwały, zarówno z technicznego, jak i społecznego punktu widzenia, ponieważ nawet przy dobrych intencjach systemy AI mogą powodować niezamierzone szkody”.
Ponadto Porozumienie partnerów społeczny wskazuje, że wdrażanie systemów AI powinno być poprzedzone oceną ryzyka, aby móc zapobiegać szkodom fizycznym oraz psychicznym, wystąpienia tzw. efektu potwierdzenia lub zmęczenia poznawczego. Wdrażanie „powinno być zgodne z zasadami sprawiedliwości, tzn. zapewniać pracownikom i grupom wolność od niesprawiedliwych uprzedzeń i dyskryminacji; musi być przejrzyste i zrozumiałe”.
Porozumienie wskazuje, że systemy AI muszą „podlegać skutecznemu nadzorowi. Stopień, w jakim taka przejrzystość jest potrzebna, zależy od kontekstu, wagi i konsekwencji”.
Zasięg stosowania systemów AI w Polsce
Raport wskazuje, że poziom wdrożeń AI w Polsce nadal jest umiarkowany. Według przywoływanych danych Eurostatu w 2025 r. 8% polskich firm wykorzystywało AI, podczas gdy średnia unijna była wyższa. W większych przedsiębiorstwach odsetek ten jest istotnie wyższy, ale nadal Polska pozostaje poniżej poziomu liderów europejskich.
Podobne wyniki widoczne są w badaniach z 2024 roku zrealizowanych przez Polski Instytut Ekonomiczny. Według nich 6,6% polskich przedsiębiorstw korzysta z różnych systemów AI, np. w postaci chatbotów, generatorów treści lub obrazów, technologii rozpoznających obiekty lub osoby na podstawie obrazu, czy z uczenia maszynowego.
Kolejne dane pochodzą z badań unijnej fundacji Eurofound (Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy). W tym wypadku badanie polegało na uzyskaniu odpowiedzi od pracowników. W 2024 roku 8% polskich pracowników zadeklarowało, że używa w pracy sztucznej inteligencji. Średnia unijna wyniosła 12%. Z kolei kraje, gdzie najczęściej pracownicy korzystają z AI, mają odsetek 20% i nieco ponad wśród korzystających z systemów AI (Eurofound, 2025: 21).
W ankiecie respondenci odpowiadali na pytanie, czy używają – jako wyposażenie w miejscu pracy – sztucznej inteligencji rozumianej jako system, który ułatwia wykonywanie złożonych zadań umysłowych albo który rekomenduje, jak pracę mają wykonywać (ChatGPT, LLAMA, DALL-E, Midjourney, Jasper).
Wykres 3. Pracownicy danego kraju, którzy wykorzystują w pracy AI (%)
Źródło: Eurofound (2025: 21).
Warto wymienić jeszcze jedno badanie, które ocenia skalę wykorzystania AI w Polsce. Jest to badanie wykonane przez rządowy think-tank NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa). Wskazuje ono, że 9,4% pracowników pracuje w zakładach, które wdrożyły AI (GenAI). Natomiast 19% pracowników wskazało, że firmy, w których pracują, mają plany wdrożenia AI. 44,5% stwierdziło brak takich planów. 27,2% deklarowało brak wiedzy na ten temat (Troszyński et al. 2025: 9).
W sektorze publicznym sytuacja jest zróżnicowana, a najbardziej zaawansowanym obszarem okazuje się zdrowie. Część szpitali korzysta już z narzędzi AI, zwłaszcza w diagnostyce obrazowej i obsłudze danych medycznych, a znaczna grupa planuje wdrożenia. W innych częściach sektora publicznego wiedza o skali wykorzystania AI jest ograniczona, choć pojawiają się już pierwsze zastosowania w administracji i samorządach.
Skala i charakter obaw Polaków wobec AI
Z przywołanych badań wynika, że znaczna część Polaków łączy rozwój sztucznej inteligencji ze wzrostem bezrobocia i redukcją zatrudnienia. Jednocześnie część respondentów dostrzega także potencjalne korzyści, takie jak wzrost efektywności czy poprawa jakości usług. Obawy są jednak wyraźne, szczególnie wśród osób młodszych, kobiet i pracowników biurowych.
Autorzy raportu podkreślają, że AI różni się od wcześniejszych fal automatyzacji tym, że może silniej oddziaływać na zawody średnio i wysoko kwalifikowane, a nie tylko na prace proste i fizyczne.
Skala potencjalnego wpływu AI na miejsca pracy, w tym na wybrane zawody.
Według różnych badań od 3,68 mln do 5,08 mln miejsc pracy w Polsce może być podatnych na częściową automatyzację, przekształcenie zadań lub w skrajnym przypadku likwidację. Najbardziej zagrożone są zawody biurowe i te, których znaczna część obowiązków może zostać przejęta przez generatywną AI. Jednocześnie autorzy zaznaczają, że nie musi to oznaczać masowego bezrobocia.
Polska znajduje się w sytuacji niżu demograficznego i spadku podaży pracy, więc w wielu sektorach AI może częściowo kompensować deficyty kadrowe, szczególnie w edukacji i ochronie zdrowia. Wpływ AI będzie więc zróżnicowany: z jednej strony może prowadzić do redukcji części stanowisk, z drugiej do wzrostu zapotrzebowania na nowe kompetencje i nowe role zawodowe.
Działania legislacyjne wokół AI
Duża część raportu dotyczy regulacji prawnych. Autorzy podkreślają, że Polska nie wypracowała dotąd własnych całościowych regulacji dotyczących stosowania AI i zarządzania algorytmicznego w miejscu pracy. Najważniejszym punktem odniesienia pozostaje unijny AI Act, który powinien zostać wdrożony do polskiego prawa. Rząd dostosowuje się do tego i wytworzył projekt ustawy o sztucznej inteligencji. Nie został on jednak uchwalony przez Sejm (sytuacja na koniec kwietnia 2026). Regulacje zawarte w ustawie zakładają wytworzenie mechanizmów nadzoru, procedur certyfikacji i systemów egzekwowania przepisów.
Raport omawia propozycję utworzenia Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji jako organu nadzoru oraz rolę Polskiego Centrum Akredytacji jako organu notyfikującego.
Działania centrali związkowych i organizacji pracodawców wobec AI w miejscach pracy
Badania pokazały, że partnerzy społeczni w Polsce mają ograniczony wpływ na kształt wdrożeń AI. Ich aktywność również jest ograniczona. Układy zbiorowe pracy obejmują niewielką część zatrudnionych, a kwestie AI praktycznie nie są przedmiotem porozumień zbiorowych.
Raport szczegółowo omawia także próbę współpracy NSZZ „Solidarność” i Konfederacji Lewiatan wokół wdrażania w kraju wspomn ianego powyżej europejskiego porozumienia o cyfryzacji z 2020 r. Chociaż partnerom nie udało się uzgodnić wspólnych zapisów dotyczących AI, to podjęli oni rozmowy nad pokrewnym zagadnieniem, prawem do odłączenia. Pokazuje to, że w Polsce łatwiej osiągnąć częściowy konsensus wokół ogólnych skutków cyfryzacji niż wokół bezpośrednich zasad stosowania AI w firmach.
Polem aktywności związków zawodowych i organizacji pracodawców były konsultacje nad wspomnianym powyżej projektem ustawy wdrażającej AI Act. Ponadto związki zawodowe podejmowały również inicjatywę legislacyjną we współpracy z jedną z komisji sejmowych, która zmierzała do wpisania do ustawy o związkach zawodowych prawa związków do uzyskania informacji o systemach AI, które zamierza wdrożyć pracodawca, ale ta inicjatywa dotąd nie zakończyła się sukcesem (stan na koniec 2026).
Sytuacja w wybranych sektorach
Autorzy raportu analizują także sytuację w 5 sektorach, która okazała się bardzo zróżnicowana. W edukacji AI jest raczej postrzegana jako wsparcie, szczególnie w zadaniach administracyjnych, dydaktycznych i badawczych. Nauczyciele oraz pracownicy uczelni już korzystają z tych narzędzi, ale władze szkół i uczelni często nie tworzą jasnych wytycznych, jak korzystać z AI w sposób odpowiedzialny. W sektorze finansowym wdrożenia są najbardziej zaawansowane. AI służy tam do analizy dokumentów, obsługi klienta, automatyzacji procesów, wykrywania nadużyć i wsparcia analitycznego. Jednocześnie właśnie tu najsilniej wybrzmiewa perspektywa przyszłych redukcji zatrudnienia, szczególnie w obszarze back office i rutynowych operacji.
W sektorze zdrowia AI jest przyjmowana z nadzieją, ponieważ może łagodzić skutki braków kadrowych i wspierać diagnostykę. Największe obawy występują wśród radiologów i specjalistów pracujących na danych medycznych. Obecnie jednak systemy AI nie eliminują pracy ludzi, a raczej wspierają i przyspieszają część procedur. Jednocześnie kierownictwa placówek medycznych zazwyczaj nie przygotowują strategii dotyczących przyszłego wpływu AI na zatrudnienie i kompetencje. W przemyśle AI jawi się jako kontynuacja wcześniejszej automatyzacji i robotyzacji. Największe redukcje zatrudnienia miały już miejsce w poprzednich etapach transformacji technologicznej, a AI przede wszystkim zwiększa dziś zdolność integracji danych i optymalizacji procesów. Mimo to istnieją obawy, szczególnie wśród menedżerów średniego szczebla i w obszarach planowania, logistyki czy analiz.
Najbardziej ambiwalentny obraz wyłania się z sektora mediów. AI jest tam intensywnie wdrażana jako narzędzie wspierające redakcje, przyspieszające tworzenie treści, research, tłumaczenia czy transkrypcje. Jednocześnie pojawiają się bardzo silne obawy dotyczące jakości treści, presji na wydajność, możliwych redukcji zatrudnienia, braku przejrzystości w oznaczaniu materiałów tworzonych przy pomocy AI oraz naruszeń praw autorskich. Szczególnie widoczna jest marginalizacja związków zawodowych, które są często pomijane w decyzjach dotyczących wdrażania nowych narzędzi. W tym sektorze zasada „kontroli człowieka” ma szczególne znaczenie, ponieważ od rzetelności i odpowiedzialności redakcyjnej zależy wiarygodność informacji i jakość debaty publicznej.
Końcowe wnioski raportu
Końcowe wnioski raportu wskazują, że sztuczna inteligencja staje się jednym z najważniejszych czynników kształtujących przyszłość pracy w Polsce. Nie oznacza jeszcze powszechnej i gwałtownej destrukcji zatrudnienia, ale już dziś wpływa na organizację pracy, strukturę zadań, oczekiwane kompetencje oraz relacje między pracodawcami a pracownikami.
Głównym problemem nie jest wyłącznie skala technologicznych zmian, lecz brak dojrzałych mechanizmów ich społecznego i prawnego osadzenia. Pracodawcy zwykle wdrażają AI bez konsultacji, związki zawodowe rzadko posiadają wystarczające narzędzia i wiedzę, a regulacje krajowe pozostają niedokończone. Dlatego autorzy pośrednio sugerują potrzebę bardziej aktywnej polityki publicznej, silniejszego dialogu społecznego, rozwoju szkoleń i przekwalifikowania pracowników oraz wyraźnego zakotwiczenia zasady, że AI ma wspierać człowieka, a nie go zastępować bez społecznej kontroli.