ukazał się raport porównawczy - główny produkt projektu

Ukazała się angielska wersja raportu porównawczego o wpływie AI na miejsca pracy oraz na dialog między przedstawicielami pracowników i pracodawców w wybranych państwach UE, w tym w Polsce. 

Wkrótce będzie dostępna wersja polskojęzyczna. 

Raport porównawczy to efekt pracy zespołów badawczych z 7 państw UE, w tym z Polski, które utworzyły konsorcjum badawcze TransFormWork2 finansowane przez Komisję Europejską.

Jest to główna publikacja zaplanowana do wytworzenia w projekcie TransFormWork2. Przygotowany został również raport krajowy poświęcony wyłącznie Polsce. Wkrótce będzie dostępny na stronie projektu. 

O treści raportu
Raport porównawczy zawiera szereg treści, przede wszystkim przedstawia zastosowania systemów AI w 5 dziedzinach gospodarki i sektora publicznego (zdrowie, edukacja, przemysł, media, finanse). 

Przytacza najważniejsze definicje AI i zarządzania algorytmicznego. Zawiera wyniki badań, które określają wpływ na rynki pracy w wybranych państwach. 

Jednocześnie wyczerpująco opisuje ramy prawne ustanowione w Unii Europejskiej przez Parlament Europejski. Warto przypomnieć, że Unia jako pierwsza na świecie ustanowiła tak kompleksowe ramy prawne dotyczące kontroli i wykorzystania różnych możliwych zastosowań sztucznej inteligencji, aby chronić obywateli.   

Kluczowe unijne akty prawne obowiązujace we wszystkich państwach członkowskich:

1. Rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act, 2024/1689), weszło w życie w sierpniu 2024 r., ale w pełni zacznie obowiązywać do sierpnia 2027 r. 

Zakłada zakaz wprowadzania niektórych systemów AI w przypadku oceny, że wiąże się ze zbyt dużym ryzykiem negatywnych konsekwencji. Podzielono systemy AI na te, które wiążą się z: 

a) niedopuszczalnym ryzykiem (np. tzw. social scoring, czyli ocenianie ludzi przez władze publiczne na podstawie zachowania lub cech osobistych i wyciąganie z tego negatywnych konsekwencji; rozpoznawanie emocji w miejscu pracy albo w szkołach; tzw. kategoryzacja biometryczna służąca do wywnioskowania cech chronionych, np. pochodzenia rasowego, poglądów politycznych czy orientacji seksualnej);

b) wysokim ryzykiem (np. rekrutacja i zatrudnienie: AI selekcjonująca CV, rankingująca kandydatów albo oceniająca ich podczas rozmów; edukacja: system oceniający egzaminy lub decydujący o przyjęciu na studia; wymiar sprawiedliwości i administracja: system wspierający ocenę materiału dowodowego lub wpływający na decyzje sądowe czy administracyjne);

c) ograniczonym ryzykiem (chatbot obsługi klienta; system generujący tekst, obraz lub głos, jeśli jego użycie może wprowadzać odbiorcę w błąd co do autentyczności treści); 

d) minimalnym ryzykiem (filtr antyspamowy w e-mail; AI w grze komputerowej, np. sterowanie zachowaniem przeciwników; system rekomendujący muzykę lub filmy w serwisie streamingowym, o ile nie wchodzi w obszary wysokiego ryzyka; narzędzia wspomagające pisanie lub proste funkcje AI w edytorze tekstu.). 

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady o usługach cyfrowych (Digital Services Act), weszło w życie w lutym 2024 r.  Ma zastosowanie do dostawców usług pośrednich, w tym platform internetowych, które przewiduje wzmocnione obowiązki dla bardzo dużych platform internetowych (np. Facebook) oraz bardzo dużych internetowych wyszukiwarek (np. Google). M.in. łatwiejsze zgłaszanie nielegalnych treści. 

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady o rynkach cyfrowych (Digital Markets Act, 2022/1925) -  służy zapewnieniu większej sprawiedliwości i konkurencyjności rynków sektora cyfrowego. Określa szereg celów związanych z identyfikacją tzw. „strażników dostępu”. „Strażnicy dostępu” to duże platformy cyfrowe świadczące podstawowe usługi platformowe, takie jak wyszukiwarki, sklepy z aplikacjami i komunikatory.    

4. Dyrektywa w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform (Platform Work Directive, 2024/2831), reguluje stosowanie zarządzania algorytmicznego w przypadku miejsc pracy w „gospodarce zleceniowej” (gig economy). 
Służy zapewnieniu właściwych warunków pracy osób zatrudnionych za pośrednictwem cyfrowych platform pracy poprzez zapewnienie im dostępu do praw pracowniczych i ochrony socjalnej, w tym wprowadza zasadę domniemania istnienia stosunku pracy, nadzór człowieka nad zautomatyzowanym podejmowaniem decyzji czy zakaz przetwarzania wrażliwych danych, takich jak informacje o stanie emocjonalnym

5. Rozporządzenia o ochronie danych (RODO) (Data Act) - zawiera znane od dawna przepisy dotyczące przetwarzania danych osobowych pracowników w kontekście zatrudnienia

6. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zarządzania danymi [Data Governance Act]),

Dążenie związków zawodowych i organizacji pracodawców

Raport informuje również, że europejscy partnerzy społeczni podjęli działania na rzecz doprowadzenia do przyjęcia nowej unijnej dyrektywy, która dotyczyłaby zarządzania algorytmicznego w miejscu pracy oraz zapewnienia, aby unijne Rozporządzenie w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) skutecznie chroniło godność pracowników w przyszłości.

x

Raport przedstawia działania wybranych instytucji unijnych w zakresie diagnozowania oddziaływania systemów AI, jak  Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound), czy Europejskiego Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop).  

x

Raport omawia także działania  partnerów społecznych na rzecz wdrożenia Porozumienia ramowego europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji (European Social Partners Framework Agreement on Digitalisation, 2020). Zawiera ono odniesienie do AI, w tym zasadę „kontroli sprawowanej przez człowieka”.   Ma na  celu zachęcenie pracodawców i pracowników do odgrywania wiodącej roli w procesach transformacji cyfrowej w świecie pracy.